Kişi sağlamlığı çox vaxt səssiz irəliləyən, lakin erkən diaqnoz qoyulduqda asanlıqla müalicə oluna bilən faktorlarla zəncirlənmişdir.
Bir çox kişi “şikayətim yoxdursa, həkimə ehtiyac yoxdur” düşüncəsi ilə uroloji yoxlanışları təxirə salır. Lakin tibbi reallıq fərqlidir: prostat xərçəngi, böyrək daşları və ya testislə bağlı problemlər başlanğıcda heç bir ağrı vermir. Bəs, kişilər hansı yaşda hansı uroloji müayinələrdən keçməlidir?
20-30 Yaş Arası: Özünümüayinə və infeksiya nəzarəti
Bu yaş dövrü kişilərin enerjisinin ən yüksək olduğu, lakin bəzi uroloji risklərin də formalaşdığı dövrdür. Gənc kişilərdə ən böyük risklərdən biri testis (xaya) xərçəngidir.
1. Testislərin müntəzəm müayinəsi
Gənc kişilərdə ən çox rast gəlinən onkoloji xəstəliklərdən biri xaya xərçəngidir. Buna görə də ayda bir dəfə duş qəbulu zamanı hər bir kişi özünü müayinə etməlidir.
Hər hansı bir bərklik, şişkinlik və ya asimmetriya hiss edildikdə dərhal uroloqa müraciət olunmalıdır.
2. Cinsi yolla keçən infeksiyalar
Aktiv cinsi həyatı olan gənclər ildə bir dəfə profilaktik olaraq cinsi yolla keçən gizli infeksiyalara görə analiz verməlidirlər. Bu infeksiyalar çox vaxt simptomsuz keçir, lakin müalicə olunmadıqda gələcəkdə prostatit və ya sonsuzluq kimi ciddi fəsadlara yol aça bilər.
30-40 yaş arası: Reproduktiv sağlamlıq və böyrəklər
30-cu illər kişilərin ailə planlaması və karyera stressinin artdığı bir dövrdür. Bu dövrdə sidik-cinsiyyət sisteminin ümumi vəziyyətinə diqqət yetirilməlidir.
1. Böyrək və sidik kisəsi USM
Azərbaycanın iqlim şəraiti və suyun tərkibi nəzərə alınaraq, böyrək daşı xəstəliyi riskini önləmək üçün 3-4 ildən bir ultrasəs müayinəsi (USM) tövsiyə olunur.
2. Spermoqramma (Sonsuzluq şübhəsi varsa)
Əgər ailə planlaması zamanı 1 il ərzində (və ya 35 yaşdan yuxarı xanımlarda 6 ay ərzində) hamiləlik baş vermirsə, kişinin uroloq-androloq tərəfindən müayinəsi və sperma analizi vacibdir.
40-50 yaş arası: Kritik dönüş nöqtəsi
40 yaş kişi sağlamlığında “qızıl sərhəd” hesab olunur. Məhz bu yaşdan etibarən uroloji müayinələrin tezliyi artırılmalıdır. Kişilər hansı yaşda hansı uroloji müayinələrdən keçməlidir? sualının ən vacib cavabı 40 yaşından sonra başlayır.
1. PSA (Prostat Spesifik Antigen) testi
PSA, prostat vəzi tərəfindən istehsal olunan bir zülaldır. Qanda bu göstəricinin artması prostat xərçəngi, iltihabı və ya böyüməsi haqqında ilkin məlumat verir.
40 yaşdan sonra (ailədə prostat xərçəngi tarixi olanlar üçün) və ya 45 yaşdan sonra (ailə tarixi olmayanlar üçün) ildə bir dəfə PSA testi verilməlidir.
2. Uroflometriya
Sidik ifrazının sürətini ölçən bu test, prostatın sidik kanalını sıxıb-sıxmadığını müəyyən etmək üçün istifadə olunur. Tez-tez sidiyə getmə və ya sidik şırnağının zəifləməsi kimi şikayətlər olduqda tətbiq edilir.
50-60 yaş arası: Prostat və hormonal dəyişikliklər
Bu yaş qrupunda kişilərin 50%-dən çoxu prostat vəzi ilə bağlı müəyyən problemlər (məsələn, xoşxassəli prostat hiperplaziyası) yaşayır.
1. Barmaqla rektal müayinə
Texnologiya inkişaf etsə də, uroloqun əllə müayinəsi hələ də prostat xərçənginin erkən aşkar edilməsində ən etibarlı üsullardan biridir. USM-in görmədiyi kiçik bərklikləri həkim bu müayinə ilə aşkarlaya bilər.
2. Testosteron Səviyyəsinin Ölçülməsi
“Kişi menopozası” olaraq bilinən andropoz dövründə testosteron azalması halsızlıq, cinsi istəyin azalması və depressiyaya səbəb ola bilər. Hormonal balansın yoxlanılması həyat keyfiyyətini artırır.
60 yaş və üzəri: Onkoloji diqqət
Bu yaşda olan hər bir kişi üçün uroloji müayinələr artıq seçim deyil, bir zərurətdir.
İllik PSA və USM: Mütləq şəkildə hər il təkrarlanmalıdır.
Qalıq Sidik Müayinəsi: Sidik kisəsinin tam boşalıb-boşalmadığını yoxlamaq üçün USM zamanı qalıq sidik miqdarı ölçülür. Bu, böyrəklərin qorunması üçün vacibdir.
Niyə profilaktik müayinə vacibdir?
Kişilərin çoxu uroloq həkimə yalnız kəskin ağrı və ya qanama olduqda gedirlər.
Lakin uroloji xəstəliklərin (xüsusilə prostat xərçənginin) ən böyük hiyləsi onun uzun müddət “səssiz” qalmasıdır.
Erkən diaqnoz: 100% sağalma şansı deməkdir.
Gecikmiş müraciət: Ağır cərrahi əməliyyatlar və uzunmüddətli kimyaterapiya riski deməkdir.
Tez-tez verilən suallar
1. Prostat müayinəsi ağrılı bir prosedurdurmu?
Xeyr, uroloji müayinələr və rektal müayinə cəmi bir neçə saniyə çəkir və ağrısızdır. Müasir diaqnostika üsulları pasientin tam rahatlığını təmin edir.
2. PSA testinin yüksək olması mütləq xərçəng deməkdir?
Xeyr, PSA səviyyəsi prostatın iltihabı (prostatit), xoşxassəli böyüməsi və ya hətta yaxın zamandakı cinsi əlaqə və ya velosiped sürmə səbəbindən də yüksələ bilər. Dəqiq diaqnozu yalnız uroloq qoyur.
3. Ailəmdə prostat xərçəngi yoxdursa, müayinədən keçməliyəm?
Bəli. Genetika önəmli olsa da, həyat tərzi, qidalanma və yaş faktorları hər bir kişini risk qrupuna daxil edir. Kişilər hansı yaşda hansı uroloji müayinələrdən keçməlidir? sualı hər bir fərd üçün keçərlidir.
4. Sidikdə qan görünməsi nəyin əlamətidir?
Sidikdə qan (hematuriya) sidik yolu infeksiyasından tutmuş, böyrək daşlarına və ya sidik kisəsi şişlərinə qədər bir çox ciddi problemin xəbərçisi ola bilər. Bu, təcili uroloji müraciət tələb edən bir haldır.
5. Gənc yaşda cinsi zəiflik uroloji xəstəlik göstəricisidir?
Bəzən bəli. Cinsi zəiflik (erektil disfunksiya) damar tıxanıqlığının, şəkərli diabetin və ya hormonal pozğunluğun ilk əlaməti ola bilər. Ona görə də uroloji check-up həm də ürək-damar sağlığınızın göstəricisidir.
Vacib Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Hər hansı bir şübhəli vəziyyətdə mütləq ixtisaslaşmış uroloq həkim ilə məsləhətləşin.
