Cinsi yolla yoluxan infeksiyalar arasında ən geniş yayılanlardan biri olan xlamidiya infeksiyası, dünya üzrə hər il milyonlarla insanda diaqnoz qoyulan bir xəstəlikdir.
Bu infeksiya Chlamydia trachomatis adlı bakteriya tərəfindən yaranır və əksər hallarda heç bir simptom vermədən inkişaf edə bilir.
Məhz bu “sakit” gedişat onu xüsusilə təhlükəli edir — çünki müalicə olunmadıqda, qadınlarda sonsuzluğa, kişilərdə isə reproduktiv sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Xlamidiya infeksiyası əsasən qorunmasız cinsi əlaqə zamanı ötürülür, lakin doğuş zamanı anadan körpəyə də keçə bilər. Xəstəlik həm qadınlarda, həm də kişilərdə rast gəlinir və yaş, cins və cinsi fəaliyyət tezliyindən asılı olmayaraq hər kəs risk qrupuna daxil ola bilər. Xüsusilə 15-24 yaş aralığındaki gənclər arasında yoluxma halları daha çox müşahidə olunur.
Xlamidiya infeksiyası nədir?
Xlamidiya infeksiyası, Chlamydia trachomatis bakteriyasının səbəb olduğu bir infeksiyadır. Bu bakteriya əsasən sidik-cinsiyyət sistemini (uretra, sərviks, bətun borucuqları, prostat) zədələyir, lakin bəzi hallarda göz, boğaz və düz bağırsaq nahiyəsinə də yayıla bilər.
İnfeksiyanın ən narahatlıq doğuran tərəfi odur ki, yoluxmuş insanların böyük əksəriyyətində — təxminən 70-80%-də — heç bir simptom müşahidə olunmur. Bu səbəbdən insanlar özlərinin xəstə olduğunu bilmədən başqalarına yoluxdura bilirlər. Diaqnoz qoyulmadığı təqdirdə, infeksiya aylarla, hətta illərlə orqanizmdə qala bilər və get-gedə daha ciddi ağırlaşmalara yol aça bilər.
Xlamidiya necə yoluxur?
Xlamidiya infeksiyası əsasən aşağıdaki yollarla keçir:
- Qorunmasız vaginal, anal və ya oral cinsi əlaqə zamanı
- Yoluxmuş ana tərəfindən doğuş zamanı körpəyə ötürülməsi (bu zaman körpədə göz infeksiyası və ya pnevmoniya yaranabilir)
- Yoluxmuş cinsi orqanla göz təması zamanı (nadir hallarda konyunktivit yaranır)
Vacib qeyd: xlamidiya əl sıxma, qucaqlaşma, ümumi hovuzlardan istifadə, tualet oturacağı və ya öpüş yolu ilə ötürülmür. İnfeksiyanın yayılması üçün cinsi sekretlərlə birbaşa təmas tələb olunur.
Xlamidiya infeksiyasının əlamətləri
Qeyd etdiyimiz kimi, çoxsaylı insanlarda heç bir əlamət olmur. Lakin əlamətlər ortaya çıxdıqda, bunlar cinsə görə fərqlənə bilər.
Qadınlarda əlamətlər
- Qeyri-normal vaginal ifrazat (sarımtıl və ya iyli)
- Cinsi əlaqə zamanı və ya sonrasında ağrı
- Sidik ifrazı zamanı yanma hissi
- Aybaşı dövrləri arasında qanaxma
- Aşağı qarın və ya bel nahiyəsində ağrı
- İrəliləmiş hallarda çanaq daxili iltihab xəstəliyi (PID) əlamətləri — yüksək hərarət, şiddətli qarın ağrısı
Kişilərdə əlamətlər
- Sidik ifrazı zamanı yanma və ya sızıltı hissi
- Cinsi orqandan şəffaf və ya ağ rəngli ifrazat
- Xayalarda ağrı və ya şişkinlik (epididimit əlaməti ola bilər)
Hər iki cinsdə, anal yoluxma zamanı düz bağırsaq nahiyəsində ağrı, ifrazat və ya qanaxma müşahidə oluna bilər. Boğaz yoluxması isə adətən simptomsuz keçir.
Xlamidiya müalicəsi
Yaxşı xəbər budur ki, xlamidiya infeksiyası antibiotiklərlə tam müalicə oluna bilən bir xəstəlikdir.
Həkim adətən aşağıdaki antibiotik kurslarından birini təyin edir:
- Tək dozalı azitromisin
- 7 günlük doksisiklin kursu
Müalicə zamanı diqqət edilməli vacib məqamlar:
- Antibiotik kursu tam başa çatdırılmalıdır, simptomlar yox olsa belə
- Müalicə müddətində cinsi əlaqədən tam çəkinmək lazımdır
- Cinsi partnyor(lar) da test edilməli və lazım gəldikdə müalicə olunmalıdır
- Müalicədən 3 ay sonra təkrar test (re-skrininq) tövsiyə olunur, çünki təkrar yoluxma riski mövcuddur
Vaxtında və düzgün aparılan müalicə ilə əksər hallarda ağırlaşmaların qarşısı tamamilə alınır.
Müalicə olunmadıqda hansı risklər yaranır?
Xlamidiya infeksiyası vaxtında diaqnoz qoyulub müalicə olunmadıqda, aşağıdaki ağırlaşmalar yarana bilər:
Qadınlarda:
- Çanaq daxili iltihab xəstəliyi (PID) — bətun, bətun borucuqları və yumurtalıqların iltihabı
- Bətun borucuqlarında çapıq toxuması yaranması nəticəsində sonsuzluq
- Ektopik (bətundankənar) hamiləlik riskinin artması
- Xronik çanaq ağrısı sindromu
Kişilərdə:
- Epididimit (xayaətrafı kanalın iltihabı)
- Nadir hallarda sonsuzluğa təsir
- Reaktiv artrit (Reiter sindromu)
Hamilələrdə:
- Vaxtından əvvəl doğuş riski
- Körpədə göz infeksiyası və ya pnevmoniya
Bu risklərin qarşısını almaq üçün ən təsirli yol — şübhəli simptom olmasa belə — müntəzəm tibbi müayinədən keçmək və risk qrupuna daxil olduğunuz halda mütəxəssisə müraciət etməkdir.
Xlamidiyadan necə qorunmaq olar?
- Cinsi əlaqə zamanı prezervativdən düzgün istifadə etmək
- Cinsi partnyor sayını məhdudlaşdırmaq
- Yeni partnyorla əlaqədən əvvəl hər iki tərəfin test edilməsi
- Müntəzəm skrininq müayinələrindən keçmək (xüsusilə aktiv cinsi həyatı olanlar üçün)
- Diaqnoz qoyulduğu halda partnyoru məlumatlandırmaq və birgə müalicə olunmaq
Tez-tez verilən suallar
1. Xlamidiya infeksiyası özbaşına keçib-gedə bilərmi?
Xeyr. Xlamidiya infeksiyası özbaşına keçmir və müalicə olunmadıqda orqanizmdə aylarla, hətta illərlə qala bilər. Bu müddət ərzində simptomsuz olsa belə, bakteriya daxili orqanlara zərər verməyə davam edə bilər. Yeganə effektiv yol həkim tərəfindən təyin olunan antibiotik kursundan keçməkdir.
2. Xlamidiya testi nə qədər vaxta nəticə verir və ağrılıdırmı?
Xlamidiya testi adətən ağrısızdır — sidik nümunəsi və ya sürtmə (swab) analizi şəklində aparılır. Nəticə laboratoriyadan asılı olaraq 1-3 gün ərzində hazır olur. PCR əsaslı testlər ən yüksək dəqiqlik göstərir.
3. Xlamidiya müalicə olunduqdan sonra yenidən yoluxmaq mümkündürmü?
Bəli, təkrar yoluxma tamamilə mümkündür. Müalicə bədəndə immunitet yaratmır, yəni siz müalicə olunsanız da, yenidən yoluxmuş partnyorla qorunmasız əlaqədə olarsanız, infeksiya təkrar baş verə bilər. Buna görə partnyorun da paralel müalicə olunması vacibdir.
4. Xlamidiya hamiləliyə və körpəyə necə təsir edir?
Müalicə olunmamış xlamidiya hamilə qadınlarda vaxtından əvvəl doğuş riskini artıra bilər. Doğuş zamanı infeksiya körpəyə ötürülə bilər və nəticədə körpədə göz infeksiyası və ya pnevmoniya yaranma riski mövcuddur. Buna görə hamiləlik dövründə skrininq testləri böyük əhəmiyyət kəsb edir.
5. Xlamidiya infeksiyası kişilərdə sonsuzluğa səbəb ola bilərmi?
Qadınlardakı kimi geniş yayılmasa da, müalicə olunmamış xlamidiya kişilərdə epididimit (xayaətrafı kanalın iltihabı) inkişaf etdirə bilər, bu da nadir hallarda reproduktiv sağlamlığa təsir göstərə bilər. Vaxtında müalicə bu riski əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Vacib Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Hər hansı bir şübhəli vəziyyətdə mütləq ixtisaslaşmış uroloq həkim ilə məsləhətləşin.
