Uroloq-onkoloq (onkouroloq) böyrək, sidik kisəsi, prostat və xaya kimi orqanların xərçəngini aşkarlayan və müalicə edən urologiya mütəxəssisidir.
Sidikdə qan görmüsünüzsə, PSA analizinin nəticəsi yüksək çıxıbsa və ya ultrasəs müayinəsində “kütlə” sözünü oxumusunuzsa, narahat olmağınız təbiidir.
Əvvəlcə bunu bilin: bu əlamətlərin hər biri xərçəng demək deyil, amma hər biri vaxtında həkim baxışı tələb edir. Bu məqalədə onkouroloqun nə ilə məşğul olduğunu, hansı hallarda ona müraciət etməyin vacib olduğunu, müayinə və müalicə yollarını sadə dildə izah edirik.
Uroloq-onkoloq (onkouroloq) kimdir?
Onkologiya xərçəng xəstəliklərini öyrənən tibb sahəsidir. Urologiya isə sidik yollarının (böyrəklər, sidik axarları, sidik kisəsi, sidik kanalı) və kişi reproduktiv orqanlarının xəstəlikləri ilə məşğul olur.
Bu iki sahənin kəsişməsi uroonkologiya adlanır. Bu istiqamətdə çalışan həkimi pasientlər çox vaxt “uroloq-onkoloq” və ya “onkouroloq” adlandırır.
Bir qeydi də edək: “onkouroloq” bir çox ölkədə urologiyanın alt istiqaməti kimi qəbul olunur və adətən ayrıca diplom adı deyil. Praktikada bu, urologiya üzrə ixtisaslaşmış, sidik-cinsiyyət sistemi xərçənglərinin diaqnostikasında və cərrahi müalicəsində təcrübəsi olan həkim deməkdir.
Ən əsası isə budur: xərçəng müalicəsi planı bir həkimin təkbaşına qərarı ilə qurulmur. Uroloq-onkoloq, lazım olduqda, tibbi onkoloq (dərman müalicəsi aparan həkim), radiasiya onkoloqu, radioloq (görüntüləmə həkimi) və patoloq (toxuma nümunəsini mikroskopda araşdıran həkim) ilə birgə multidissiplinar, yəni çoxsahəli komanda şəklində qərar verir.
Uroloq-onkoloq hansı xəstəliklərlə məşğul olur?
Prostat xərçəngi
Prostat kişilərdə sidik kisəsinin altında yerləşən, qoz boyda vəzdir. Prostat xərçəngi ilkin mərhələdə çox vaxt heç bir şikayət vermir. Məhz buna görə PSA qan testi və həkim müayinəsi vacibdir.
PSA (prostat spesifik antigen) prostat vəzinin ifraz etdiyi zülaldır; qanda səviyyəsinin yüksəlməsi həkimi əlavə müayinəyə yönəldir. Daha ətraflı: PSA analizi necə verilir?
Böyrək xərçəngi
Böyrək xərçəngi çox zaman əlamətsiz gedir və başqa səbəblə edilən ultrasəs ya da kompüter tomoqrafiyası (KT) zamanı təsadüfən aşkarlanır. Bəzi hallarda sidikdə qan, bel-yan nahiyəsində davamlı ağrı və ya iştahasızlıq, səbəbsiz arıqlama müşahidə oluna bilər.
Sidik kisəsi xərçəngi
Sidik kisəsi xərçəngi üçün ən xarakterik əlamət ağrısız sidikdə qandır. Qan hər dəfə görünməyə bilər, bir neçə gün və ya həftə yoxa çıxıb yenidən qayıda bilər. Bu, xəstələrin “keçib getdi” deyərək gecikməsinin ən çox rast gəlinən səbəbidir.
Xaya xərçəngi
Xaya xərçəngi daha çox gənc və orta yaşlı kişilərdə rast gəlinir. Əsas əlamət xayada ağrısız bərkimə, düyün və ya ölçü artımıdır. Erkən mərhələdə aşkarlandıqda müalicənin uğur şansı yüksəkdir.
Digər nadir xərçənglər
Böyrək ləngəsi və sidik axarı şişləri, sidik kanalı və cinsiyyət üzvü xərçəngi də uroonkologiyanın əhatə dairəsindədir. Bunlar daha az rast gəlinir, lakin diaqnostika və cərrahi planlama baxımından xüsusi təcrübə tələb edir.
Hansı əlamətlərdə uroloq-onkoloqa müraciət etməli?
Aşağıdakı vəziyyətlərdən hər hansı biri varsa, gözləmədən uroloqa yazılın:
- Sidikdə qan (gözlə görünən, çəhrayı, qırmızı və ya çay rəngi), hətta bir dəfə olsa belə: hematuriya haqqında oxuyun
- Xayada ağrısız düyün, bərkimə və ya ölçü fərqi
- Sidik axınının zəifləməsi, tez-tez sidiyə getmə, gecələr dəfələrlə qalxma
- Səbəbsiz bel və ya yan ağrısı, yan nahiyədə hiss olunan şiş
- PSA səviyyəsinin yüksək çıxması və ya prostat müayinəsində bərkimə
- Ultrasəs, KT və ya MRT-də böyrəkdə, sidik kisəsində və ya prostatda “kütlə”, “törəmə”, “lezyon” qeydi
- Səbəbsiz arıqlama, davamlı yorğunluq, tükənmə
Qeyd edək ki, bu əlamətlərin çoxu daha zərərsiz səbəblərdən də ola bilər: sidik yolu infeksiyası, böyrək daşı, prostat adenoması, prostatit. Dəqiq səbəbi yalnız müayinə göstərir. Lakin xərçəngin ən böyük “müttəfiqi” gecikmədir, ona görə şübhə varsa, müayinə etdirmək həmişə daha doğrudur.