Spermioqram (sperma analizi) kişi sağlamlığının, xüsusilə də reproduktiv funksiyanın qiymətləndirilməsində istifadə olunan ən əsas laborator müayinədir.
Analiz nəticəsində çıxan onlarla rəqəm və termin ilk baxışda qarışıq görünə bilər. Bu yazıda spermioqramın hansı göstəriciləri əhatə etdiyini, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (HÜT) qəbul etdiyi normal dəyərləri və nəticələrdə rast gəlinən terminlərin nə demək olduğunu izah edirik.
Spermioqramma nədir və nə üçün verilir?
Spermioqram sperma nümunəsinin mikroskop altında və laborator üsullarla təhlil edilərək, spermatozoidlərin sayı, hərəkətliliyi, forması və sperma mayesinin ümumi xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsidir.
Ən çox aşağıdakı hallarda təyin olunur:
Uşaq sahibi olmaqda çətinlik yaşayan cütliklərdə kişi faktorunun araşdırılması üçün
Varikosel, keçirilmiş əməliyyat və ya xəstəlikdən sonra fərtillik potensialının izlənməsi üçün
Vazektomiya sonrası nəticənin təsdiqlənməsi üçün
Ümumi kişi sağlamlığı yoxlaması çərçivəsində
Sperma analizi necə verilməlidir?
Nəticələrin düzgün olması üçün nümunə verilməzdən əvvəl bir neçə qaydaya əməl olunmalıdır:
- Cinsi pəhriz: Adətən 2–7 gün arası cinsi əlaqədən (boşalmadan) uzaq durulması tövsiyə olunur. Daha qısa və ya daha uzun müddət nəticələri təhrif edə bilər.
- Nümunə vermədən əvvəlki günlərdə alkoqol, hərarətli hovuz/sauna və uzun müddət isti mühitdə qalmaqdan çəkinmək məsləhətdir.
- Nümunə laboratoriyada, xüsusi otaqda verilir və analiz üçün ideal olaraq 1 saat ərzində tədqiq olunmalıdır.
- Antibiotik və ya yüksək qızdırma keçirdikdən sonra ən azı 2–3 ay gözləmək tövsiyə olunur, çünki bu amillər müvəqqəti olaraq nəticəni pisləşdirə bilər.
Spermioqram göstəriciləri və normal dəyərlər
Aşağıdakı cədvəldə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (HÜT, 2021-ci il, 6-cı nəşr) qəbul etdiyi minimum normal (referans) dəyərlər göstərilib:
| Göstərici | Normal (minimum) dəyər |
|---|---|
| Sperma həcmi | ≥ 1,4 ml |
| Ümumi sperma sayı (ejakulatda) | ≥ 39 milyon |
| Sperma konsentrasiyası | ≥ 16 milyon/ml |
| Ümumi hərəkətlilik | ≥ 42% |
| İrəliləyici hərəkətlilik | ≥ 30% |
| Canlılıq (diri spermatozoidlər) | ≥ 54% |
| Normal morfologiya (forma) | ≥ 4% |
| pH səviyyəsi | ≥ 7,2 |
| Leykositlər | < 1 milyon/ml |
Diqqət: bu rəqəmlər “minimum normal həddi” bildirir — yəni bu göstəricilərdən aşağı nəticə mütləq sonsuzluq demək deyil, lakin əlavə araşdırma və mütəxəssis qiymətləndirməsi tələb edir.
Nəticələrdə rast gəlinən terminlər nə deməkdir?
Spermioqram nəticəsində tez-tez rastlaşdığınız tibbi terminlər:
- Azoospermiya: Ejakulatda spermatozoid aşkarlanmaması.
- Oliqozoospermiya: Sperma konsentrasiyasının normadan aşağı olması (16 milyon/ml-dən az).
- Astenozoospermiya: Spermatozoidlərin hərəkətliliyinin azalması.
- Teratozoospermiya: Normal formaya malik spermatozoid faizinin aşağı olması.
- Nekrozoospermiya: Canlı spermatozoid faizinin çox aşağı olması.
- Leykospermiya (piospermiya): Sperma mayesində normadan çox ağ qan hüceyrəsinin olması — bu, gizli infeksiya əlaməti ola bilər.
Bir neçə göstəricinin eyni anda aşağı olması da mümkündür (məsələn, oliqoastenoteratozoospermiya — say, hərəkətlilik və formanın birlikdə azalması).
Bir dəfə pis nəticə nə deməkdir?
Sperma parametrləri gündən-günə, hətta eyni kişidə belə, kifayət qədər dəyişkənlik göstərə bilər — stress, xəstəlik, hərarət, yorğunluq kimi müvəqqəti amillər nəticəyə təsir edə bilir.
Ona görə də:
- Tək bir spermioqram nəticəsi əsasında qəti nəticə çıxarmaq düzgün deyil.
- Mütəxəssislər adətən 2–4 həftə aralıqla ən azı iki dəfə təkrar analiz tövsiyə edir.
- Nəticə normadan aşağı olsa belə, bu, mütləq həmin kişinin uşaq sahibi ola bilməyəcəyi demək deyil — androloji müayinə ilə səbəb araşdırılmalı və fərdi müalicə planı müəyyən edilməlidir (məsələn, varikosel kimi düzələ bilən səbəblər tez-tez rast gəlinir).
Tez-tez verilən suallar
Spermioqram üçün neçə gün cinsi pəhriz saxlamaq lazımdır?
Ümumiyyətlə 2–7 gün arası tövsiyə olunur. Həkiminiz sizin vəziyyətinizə uyğun dəqiq müddəti bildirəcək.
Pis spermioqram nəticəsi sonsuzluq deməkdirmi?
Xeyr. Aşağı göstəricilər əlavə araşdırma tələb edir, lakin bir çox hallarda müalicə edilə bilən səbəblərdən (varikosel, hormonal pozğunluq, infeksiya və s.) qaynaqlanır.
Spermioqram nəticəsi pis çıxıbsa, dərhal nə etməli?
Nəticəni mütləq uroloq-androloq həkimlə birlikdə dəyərləndirin — tək rəqəmlərə baxaraq özünüzə diaqnoz qoymayın, çünki bir çox amil nəticəyə müvəqqəti təsir göstərə bilir.
Bu məqalə ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və həkim məsləhətinin yerini tutmur. Spermioqram nəticənizin şəxsi qiymətləndirilməsi üçün mütləq mütəxəssis həkimlə əlaqə saxlayın.
Nəticənizi mütəxəssislə dəyərləndirmək istəyirsiniz? Uzman Uroloq-Androloq Dr. Emin Məmmədovla qəbul üçün müraciət edin.
