Kişi sağlamlığı mövzusunda ən çox narahatlıq doğuran məsələlərdən biri də prostat vəzi xərçəngidir.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının statistikasında kişilər arasında ən çox rast gəlinən onkoloji xəstəliklər siyahısında ilk sıralarda yer alan bu xəstəlik, çox vaxt “səssiz qatil” olaraq adlandırılır.
Çünki prostat xərçəngi əlamətləri adətən xəstəliyin yalnız irəliləmiş mərhələlərində özünü büruzə verir.
Prostat xərçənginin əlamətləri
Prostat xərçəngi erkən mərhələlərdə demək olar ki, heç bir xəbərdarlıq siqnalı vermir. Lakin şiş böyüdükcə və sidik kanalını sıxmağa başladıqca, bədən müəyyən siqnallar göndərir.
Aşağıda prostat xərçəngi əlamətləri haqqında ən xırda detallarına qədər tibbi izahatları təqdim edirik.
1. Sidik ifrazı ilə bağlı patoloji əlamətlər
Prostat vəzisi birbaşa sidik kisəsinin çıxışında yerləşdiyi üçün, xərçəng hüceyrələrinin artması ilk növbədə sidik ifrazı mexanizmini pozur.
Sidik Axınının Zəifləməsi: Sağlam bir kişidə sidik ifrazı güclü və fasiləsiz olmalıdır. Şiş sidik kanalını daraltdıqda, axın incəlir, zəifləyir və tez-tez kəsilir.
Tərəddüd (Hesitancy): Sidik ifrazına başlamaq üçün gözləmək və ya qarın əzələlərini gərginləşdirmək (güc vermək) məcburiyyəti yaranır.
Tam Boşalmama Hissi: Tualetdən çıxdıqdan cəmi bir neçə dəfə sonra sanki sidik kisəsi hələ də doludurmuş kimi bir narahatlıq hissi qalır.
Təcili Sidik İstəyi (Urgency): Qəfildən gələn və qarşısıalınmaz sidik ifrazı istəyi, bəzən tualetə çatana qədər sızmalara səbəb ola bilər.
2. Ağrı Sindromu: Harada və necə hiss olunur?
Prostat xərçəngi irəlilədikcə ağrı daha qalıcı və spesifik xarakter alır.
Daxili Çanaq və Bel Ağrısı: Şiş ətrafdakı sinir ucluqlarına təzyiq etdikdə çanaq nahiyəsində, oma sümüyündə və belin aşağı hissəsində küt ağrılar yaradır. Bu ağrılar adətən istirahət etdikdə belə keçmir.
Dizuriya (Ağrılı Sidik İfrazı): Sidik kanalı (uretra) sıxıldıqda sidik ifrazı zamanı yanma və ağrı hiss oluna bilər.
Perineal Narahatlıq: Xaya torbası ilə anus arasındakı nahiyədə (aralıq nahiyəsi) dolğunluq və ya təzyiq hissi prostatın böyüdüyünün işarəsi ola bilər.
3. Bioloji mayelərdə dəyişikliklər
Xərçəng toxuması normal toxumadan fərqli olaraq kövrəkdir və tez-tez qanayır.
Hematuriya (Sidikdə Qan): Sidikdə çəhrayı, parlaq qırmızı və ya tünd qəhvəyi rəngdə qan görünməsi ciddi bir xəbərdarlıqdır. Bu, şişin sidik kisəsinə və ya uretraya invaziya etdiyini göstərə bilər.
Hemospermiya (Spermada Qan): Boşalma zamanı spermanın tərkibində qan izlərinin olması xərçəng hüceyrələrinin prostat daxili kanalları zədələdiyini göstərir. Bu simptom adətən kişilər tərəfindən çox ciddi qəbul edilmir, lakin uroloji baxımdan dərhal yoxlanılmalıdır.
4. Cinsi funksiya pozulmaları
Prostat xərçəngi və onun inkişafı bəzən cinsi həyata da təsir edir:
Erektil Disfunksiya: Qəfildən başlayan və səbəbi bilinməyən ereksiya problemləri prostat ətrafındakı sinirlərin zədələnməsi ilə əlaqədar ola bilər.
Ağrılı Eyakulyasiya: Boşalma anında hiss olunan kəskin ağrı və ya spazm prostat vəzində iltihab və ya bədxassəli şişin əlaməti ola bilər.
5. Metastatik (yayılan) əlamətlər
Xərçəng hüceyrələri prostatdan çıxıb qan və ya limfa vasitəsilə bədənin digər hissələrinə yayıldıqda (metastaz verdikdə) sistemik əlamətlər üzə çıxır:
Sümük Ağrıları: Prostat xərçəngi ən çox sümüklərə metastaz verir. Xüsusilə bud və çanaq sümüklərində dözülməz, gecələr artan ağrılar yaranır.
Ayaqlarda Şişkinlik və Zəiflik: Çanaq nahiyəsindəki limfa düyünləri böyüdükdə ayaqlardan qayıdan maye dövranını pozur, bu da ayaqlarda ödemə (şişkinliyə) səbəb olur.
Səbəbsiz Çəki İtkisi və Yorğunluk: Bütün onkoloji xəstəliklərdə olduğu kimi, prostat xərçəngi də maddələr mübadiləsini pozaraq iştahsızlıq və sürətli çəki itkisinə yol açır.
Nə zaman həkimə getməli?
Yuxarıda sadalanan prostat xərçəngi əlamətləri mütləq xərçəng olduğunuz mənasına gəlmir – bu simptomların bir çoxu prostatit (iltihab) və ya xoşxassəli böyümə zamanı da görünə bilər.
Lakin:
Sidik ifrazınızda 2 həftədən çox davam edən dəyişiklik varsa;
Sidikdə və ya spermada bir dəfə belə olsa qan görübsünüzsə;
Bel və çanaq ağrılarınız uroloji problemlərlə müşayiət olunursa;
Vakit itirmədən PSA analizi verməli və uroloq müayinəsindən keçməlisiniz. Erkən diaqnoz həyat qurtarır!
Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tutmur. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq Uroloq-Androloq həkimə müraciət edin!
