Kişi sonsuzluğu (infertillik) müasir dövrün ən aktual tibbi problemlərindən biridir və statistikaya əsasən, bu problemin ən geniş yayılmış səbəbi varikoseldir.
Bir çox kişilər xayada ağrı, ağırlıq hissi və ya uzun müddət övlad sahibi ola bilməmək şikayəti ilə həkimə müraciət etdikdə bu diaqnozla qarşılaşırlar.
Xoşbəxtlikdən, müasir tibb bu problemi effektiv şəkildə həll edə bilir. varikosel əməliyyatı kişi reproduktiv sağlamlığını bərpa etmək və sperma göstəricilərini yaxşılaşdırmaq üçün ən etibarlı yoldur.
Varikosel nədir və niyə yaranır?
Varikosel – xaya damarlarının (toxum ciyəsi venalarının) anormal şəkildə genişlənməsidir. Bu vəziyyəti ayaqlardakı varikoz genişlənməsinin xayada olan forması kimi təsəvvür edə bilərsiniz.
Varikosel adətən sol xayada (90-95% hallarda) müşahidə olunur, lakin nadir hallarda sağ tərəfdə və ya hər iki tərəfdə də ola bilər.
Varikoselin zərərləri
Genişlənmiş damarlar xaya ətrafında qan dövranını pozur. Bu isə iki əsas problemə yol açır:
Tempratur Artımı: Xayalar bədən temperaturundan təxminən 2-3 dərəcə aşağı temperaturda olmalıdır ki, sağlam sperma istehsal edə bilsin. Varikosel xaya temperaturunu artırır, bu da spermanın hərəkətliliyini və sayını azaldır, DNT strukturunu zədələyir.
Toksik Maddələrin Yığılması: Qan axınının pozulması nəticəsində böyrəküstü vəz və böyrəklərdən gələn metabolitlərin (zərərli maddələrin) xaya toxumasında toplanmasına səbəb olur.
Varikosel əməliyyatı nə zaman göstərişdir?
Hər varikosel diaqnozu qoyulan xəstə dərhal əməliyyat olunmalıdırmı? Xeyr. Beynəlxalq urologiya protokollarına əsasən, varikosel əməliyyatı aşağıdakı hallarda zəruridir:
Sonsuzluq (İnfertillik): Cütlük 1 il ərzində qorunmadan cinsi əlaqədə olmasına baxmayaraq uşaq sahibi ola bilmirsə və kişidə varikosel aşkarlanarsa.
Sperma Analizində Pozğunluq: Spermoqrammada say, hərəkətlilik və ya morfologiya (forma) pozğunluğu varsa.
Xayada Ağrı: Xüsusilə fiziki iş və ya uzun müddət ayaqda qalma zamanı artan, həyat keyfiyyətini aşağı salan xaya ağrıları olduqda.
Xaya Atrofiyası: Zədələnmiş xayanın digərinə nisbətən kiçilməsi (həcminin azalması) müşahidə olunarsa.
Varikosel əməliyyatının qiymətləri
Varikosel əməliyyatının qiyməti seçilən xəstəxanaya, cərrahın təcrübəsinə, istifadə olunan anesteziya növünə və əməliyyatın metoduna (mikrocərrahiyyə olub-olmamasına) görə dəyişir.
Dəqiq qiymət üçün həkim müayinəsindən keçmək və xəstəxana ilə əlaqə saxlamaq ən doğrusudur. Sığorta və ya dövlət proqramlarının bu əməliyyatı qarşılayıb-qarşılamadığını da dəqiqləşdirmək faydalıdır.
Varikosel əməliyyat metodları: Hansı daha yaxşıdır?
Tibbi texnologiyaların inkişafı ilə varikosel müalicəsində bir neçə fərqli cərrahi üsul tətbiq olunur. Pasiyentlər üçün ən vacib məqam, təkrarlanma (residiv) riskinin ən az olduğu və bərpa dövrünün ən qısa olduğu metodu seçməkdir.
Mikroskopik varikoselektomi
Mikroskopik varikol əməliyyatı dünyada “qızıl standart” kimi qəbul edilən ən müasir və təhlükəsiz metoddur.
Proses: Qasıq nahiyəsindən çox kiçik (təxminən 2-3 sm) bir kəsik aparılır. Mikroskop altında böyütmə ilə genişlənmiş venalar bağlanır, lakin xayanı qidalandıran arteriya (təmiz qan damarı) və limfa damarları qorunur.
Üstünlüyü: Residiv (xəstəliyin qayıtması) riski 1%-dən aşağıdır. Hidrosele (xayada maye toplanması) riski demək olar ki, yoxdur.
Nəticə: Sperma göstəricilərinin ən yüksək səviyyədə düzəlməsi bu üsulla əldə edilir.
Laparoskopik əməliyyat
Qarın boşluğundan daxil olaraq edilən əməliyyatdır.
Mənfi tərəfi: Ümumi anesteziya tələb edir və qarın daxilində işlənilməsi lazım gəlir. Mikrocərrahiyyəyə nisbətən arteriyanın zədələnmə riski daha yüksəkdir.
Açıq Cərrahiyyə (İvanisseviç və ya Palomo üsulu)
Köhnə metod hesab olunur. Mikroskop istifadə edilmədən aparılır.
Riskləri: Kiçik damarların və arteriyaların ayırd edilməsi çətin olduğu üçün ağırlaşma və xəstəliyin təkrarlanma riski (10-15%) yüksəkdir. Müasir urologiyada az tövsiyə olunur.
Varikosel əməliyyatına hazırlıq və əməliyyat prosesi
Əməliyyat qərarı verildikdən sonra pasiyent bəzi standart müayinələrdən keçməlidir. Bu mərhələ pasiyentin təhlükəsizliyi üçün vacibdir.
Əməliyyat öncəsi müayinələr
Qan analizləri: Ümumi qan analizi, laxtalanma vaxtı (koaquloqramma), hepatit və digər virus testləri.
Spermoqramma: Əməliyyatdan əvvəlki vəziyyəti qiymətləndirmək üçün.
Xaya Doppleri (USM): Damarların diametrini və geri axını (reflüksü) dəqiqləşdirmək üçün.
Əməliyyat günü
Varikosel əməliyyatı (xüsusilə mikrocərrahi üsul) adətən spinal anesteziya (bel nahiyəsindən keyitmə) və ya yüngül sedasiya (yuxu halı) altında aparılır.
Pasiyent əməliyyat masasına uzanır və ağrısızlaşdırma tətbiq edilir.
Uroloq Cərrah qasıq nahiyəsində kiçik bir kəsik açır.
Xüsusi mikroskop altında genişlənmiş damarlar tək-tək bağlanır və kəsilir.
Cərrahiyyə müddəti adətən 45 dəqiqə ilə 1 saat arasında çəkir.
Kəsik estetik tikişlə bağlanır, buna görə də gələcəkdə çapıq demək olar ki, görünmür.
Varikosel əməliyyatı onrası
Pasiyentləri ən çox narahat edən məsələlərdən biri də əməliyyatdan sonra nə vaxt işə qayıda biləcəkləridir.
Mikrocərrahi varikosel əməliyyatının ən böyük üstünlüyü sürətli bərpadır.
Xəstəxanada qalma: Adətən pasiyent əməliyyat günü axşam və ya ertəsi gün səhər evə buraxılır.
İlk günlər: Yüngül ağrı ola bilər, lakin bu ağrıkəsicilərlə asanlıqla idarə olunur. Kəsik yerində yüngül şişkinlik normaldır.
İşə qayıtma: Ofis işində işləyənlər 3-4 gün sonra işlərinə qayıda bilərlər.
Fiziki aktivlik: Ağır idman hərəkətləri və ağırlıq qaldırmaq 3-4 həftə müddətində qadağandır.
Cinsi həyat: Əməliyyatdan təxminən 2-3 həftə sonra cinsi həyata qayıtmaq tövsiyə olunur (həkimin dəqiq rəyi əsasında).
Əməliyyatın faydaları və gözlənilən nəticələr
Varikosel əməliyyatı keçirən pasiyentlərin böyük əksəriyyətində müsbət dinamika müşahidə olunur:
Sperma Keyfiyyəti: Pasiyentlərin 60-80%-də sperma sayı və hərəkətliliyi əhəmiyyətli dərəcədə artır.
Hamiləlik Şansı: Təbii yolla hamilə qalma şansı artır. Həmçinin, süni mayalanma (IVF) planlaşdıran cütlüklərdə əməliyyatdan sonra əldə edilən spermanın DNT keyfiyyəti yaxşılaşdığı üçün uğur şansı yüksəlir.
Ağrının Keçməsi: Ağrı şikayəti ilə əməliyyat olunanların 90%-də ağrılar tamamilə yox olur.
Testosteron Səviyyəsi: Bəzi araşdırmalar varikosel əməliyyatından sonra kişi hormonu olan testosteronun səviyyəsində artım olduğunu göstərir.
Vacib Qeyd: Sperma istehsalı dövrü təxminən 72-90 gün çəkir. Buna görə də, əməliyyatın tam nəticəsini görmək üçün ən azı 3-6 ay gözləmək lazımdır. İlk nəzarət spermoqramması adətən 3-cü ayda verilir.
Varikosel əməliyyatı haqqında tez-tez verilən suallar
1. Varikosel əməliyyatı cinsi zəifliyə (impotensiyaya) səbəb ola bilərmi?
Xeyr, qətiyyən. Varikosel əməliyyatı cinsi funksiyaya, ereksiyaya və ya cinsi istəyə mənfi təsir göstərmir. Əksinə, xaya funksiyası yaxşılaşdığı və testosteron səviyyəsi optimallaşdığı üçün bəzi pasiyentlərdə cinsi həyatın keyfiyyəti daha da yaxşılaşa bilər.
2. Əməliyyatdan sonra varikosel yenidən yarana bilərmi?
Bu risk seçilən əməliyyat metodundan asılıdır. Mikrocərrahiyyə üsulu ilə edilən əməliyyatlarda təkrarlanma riski çox aşağıdır (0.5-1%). Lakin adi açıq əməliyyatlarda və ya laparoskopik üsullarda bu risk daha yüksək ola bilər. Təcrübəli cərrah seçimi bu riski minimuma endirir.
3. Varikosel əməliyyatının qiyməti nə qədərdir?
Varikosel əməliyyatının qiyməti seçilən xəstəxanaya, cərrahın təcrübəsinə, istifadə olunan anesteziya növünə və əməliyyatın metoduna (mikrocərrahiyyə olub-olmamasına) görə dəyişir.
Dəqiq qiymət üçün uroloq-androloq həkim müayinəsindən keçmək və xəstəxana ilə əlaqə saxlamaq ən doğrusudur. Sığorta və ya dövlət proqramlarının bu əməliyyatı qarşılayıb-qarşılamadığını da dəqiqləşdirmək faydalıdır.
4. Hər iki tərəfdə varikosel varsa, ikisi də eyni anda əməliyyat edilə bilərmi?
Bəli, əgər pasiyentdə ikitərəfli (bilateral) varikosel diaqnozu qoyulubsa, hər iki tərəf eyni anesteziya altında, eyni seansda əməliyyat edilə bilər. Bu, pasiyent üçün həm maddi, həm də zaman baxımından daha sərfəlidir və tək bir bərpa dövrü keçirməsinə imkan verir.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
