Sidiyə gedərkən yanma, sadəcə bir xəstəlik deyil, adətən başqa bir problemin simptomudur. Bu hiss sidik kanalı (uretra), sidik kisəsi və ya aralıq bölgəsində yaranan ağrı, göynəmə və ya diskomfort kimi təzahür edir.
Yanma hissi bəzən yüngül olur və bol maye qəbulu ilə keçir, lakin bəzi hallarda bu, ciddi bir infeksiyanın və ya patologiyanın xəbərçisi ola bilər. Ağrının xarakteri – onun sidiyə başlamazdan əvvəl, proses zamanı və ya bitdikdən sonra baş verməsi – həkimə diaqnoz qoymaqda kömək edən vacib ipucudur.
Sidiyə gedərkən yanmanın əsas səbəbləri
Bu problemin yaranmasına səbəb ola biləcək bir çox amil var. Sidiyə gedərkən yanma səbəbləri və müalicəsi fərdi yanaşma tələb etdiyi üçün, ilk növbədə səbəbi dəqiq müəyyənləşdirmək lazımdır.
Səbəbləri bir neçə qrupa bölmək olar:
Kişilərdə sidiyə gedərkən göynəmə
Kişilərdə sidiyə gedərkən yanma hissi (dizuriya) qadınlara nisbətən daha az rast gəlinir, lakin baş verdikdə adətən daha ciddi bir problemin xəbərçisi olur. Qadınlarda bu əsasən sadə bir sidik yolu infeksiyası ilə əlaqəli olsa da, kişilərdə bu hal çox vaxt prostat vəzi və ya cinsi yolla keçən infeksiyalarla bağlıdır.
Kişilərdə sidik yanmasının əsas səbəblərini aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:
1. Sidik Kanalının İnfeksiyası (Uretrit)
Uretrit, kişilərdə ən yayılmış səbəbdir. Sidik kanalı (uretra) bakteriya və ya viruslar tərəfindən iltihablandıqda, sidik ifrazı zamanı şiddətli göynəmə və yanma baş verir. Bu, adətən iki yolla yaranır:
Cinsi yolla keçən xəstəliklər (CYKX): Qorunmasız cinsi əlaqə nəticəsində yaranan Qonoreya (Süzənək) və ya Xlamidiya kimi infeksiyalar uretritə səbəb olur. Bu zaman yanma ilə yanaşı, penisin ucundan irinli və ya şəffaf axıntı da gələ bilər.
Qeyri-spesifik infeksiyalar: Bağırsaq çöpləri və ya digər bakteriyaların gigiyena qaydalarına riayət edilməməsi səbəbindən kanala düşməsi.
2. Prostat Problemləri
Kişilərə xas olan prostat sidik kisəsinin altında yerləşir və sidik kanalı onun içindən keçir.
Prostatit (Prostat vəzinin iltihabı): Prostatın bakterial infeksiyası sidik kanalını sıxır və iltihablandırır. Bu zaman sidiyə gedərkən yanma, aralıq bölgəsində (xaya ilə anus arası) ağrı, çətin sidiyə getmə və qızdırma ola bilər.
Prostat Adenoması (BPH – Xoşxassəli böyümə): Yaşlı kişilərdə prostatın böyüməsi sidik kanalını sıxır. Sidik tam boşalmadığı üçün kisədə qalan sidik infeksiyalaşır və yanma hissi yaradır.
3. Böyrək Daşları
Əgər böyrəkdən qopan daş sidik kisəsinə düşüb oradan sidik kanalına girərsə, bu, dözülməz ağrı və yanma yaradır. Daşın kələ-kötür səthi kanalın nazik divarlarını cızır. Bu zaman sidikdə qan da müşahidə oluna bilər.
4. Sidik Kanalı Darlığı (Uretra Strikturası)
Keçmişdə keçirilmiş infeksiyalar, travmalar və ya əməliyyatlar nəticəsində sidik kanalında çapıq toxuması yaranaraq kanalı daralda bilər. Bu, sidiyin çətinliklə çıxmasına və sürtünmə nəticəsində yanma hiss etməyə səbəb olur.
Qadınlarda sidikdə yanma (göynəmə) səbəbləri
Qadınlarda sidiyə gedərkən yanma hissi (dizuriya) kişilərə nisbətən qat-qat daha tez-tez rast gəlinən bir problemdir. Bunun əsas səbəbi qadın anatomiyasının xüsusiyyətləridir. Qadınlarda sidik kanalı (uretra) kişilərə nisbətən çox qısadır (təxminən 3-4 sm) və anusa daha yaxın yerləşir. Bu da bakteriyaların sidik kisəsinə daxil olmasını xeyli asanlaşdırır.
Qadınlarda sidikdə yanma hissinin ən yayılmış səbəbləri aşağıdakılardır:
1. Bakterial İnfeksiyalar (Sistit)
Sistit, qadınlarda sidik yanmasının 1 nömrəli səbəbidir.
Sistit (Sidik kisəsinin iltihabı): Bağırsaq bakteriyalarının (əsasən E. coli) sidik kanalından keçərək sidik kisəsinə daxil olmasıdır. Bu zaman sidiyin sonunda kəskin yanma, qarnın aşağısında ağrı və tez-tez (lakin az miqdarda) tualetə getmə istəyi yaranır.
Uretrit: Yalnız sidik kanalının özünün iltihablanmasıdır.
2. Vaginal İnfeksiyalar (Vaginitlər)
Bəzən yanma hissi sidik kanalının içində deyil, sidik kənara çıxarkən iltihablı toxumalara dəydiyi üçün yaranır.
Kandidoz (Göbələk infeksiyası): “Süd çürüyü” kimi axıntı və şiddətli qaşınma ilə müşayiət olunur. Sidik zədələnmiş selikli qişaya dəydikdə güclü göynəmə verir.
Bakterial Vaginoz: Uşaqlıq yolu florasının pozulmasıdır. Pis qoxulu axıntı və yanma ilə özünü göstərir.
3. Cinsi Yolla Keçən İnfeksiyalar
Qorunmasız cinsi əlaqə nəticəsində yaranan infeksiyalar qadınlarda da sidik yanmasına səbəb olur.
Genital Herpes: Bu virusun yaratdığı kiçik yaralar və qabarcıqlar sidiklə təmas etdikdə çox şiddətli ağrı və yanma yaradır.
Xlamidiya və Qonoreya: Bu infeksiyalar çox vaxt simptomsuz keçsə də, kəskinləşdikdə sidik kanalı iltihablanır və yanma yaranır.
4. Menopauza və Hormonal Dəyişikliklər
Menopauza (klimaks) dövründə qadın orqanizmində estrogen hormonu kəskin azalır. Estrogenin azalması uşaqlıq yolu və sidik kanalı divarlarının nazilməsinə və qurumasına (atrofiya) səbəb olur. Qurumuş toxumalar sidiyin turşuluğuna qarşı çox həssas olur və yanma hissi yaradır. Buna “atrofik vaginit” və ya “atrofik uretrit” deyilir.
5. Cinsi Aktivlik ("Bal ayı sistiti")
Tez-tez və ya intensiv cinsi əlaqə zamanı sidik kanalı mexaniki olaraq qıcıqlana bilər. Həmçinin əlaqə zamanı bakteriyalar sidik kanalına itələnə bilər. Bu, əlaqədən dərhal sonra və ya ertəsi gün sidiyə gedərkən yanma hissi yaradır.
6. Kimyəvi Qıcıqlandırıcılar və Allergiya
Qadın intim bölgəsi çox həssasdır. Aşağıdakı vasitələr allergik reaksiya və ya qıcıqlanma (kontakt dermatit) yaradaraq sidik zamanı yanmaya səbəb ola bilər:
Ətirli sabunlar və duş gelləri.
İntim spreylər və ya pudralar.
Ətirli gündəlik bezlər və ya tualet kağızları.
Yuyucu tozun alt paltarında qalan qalıqları
Sidiyə gedərkən yanma müalicəsi
Müalicə birbaşa olaraq problemin kökünə yönəldilir. Özbaşına dərman qəbulu vəziyyəti pisləşdirə biləcəyi üçün mütləq həkim təyinatı lazımdır.
1. Dərman Müalicəsi
Antibiotiklər: Əgər səbəb bakterial infeksiyadırsa (sistit, prostatit və s.), həkim uyğun antibiotik kursu təyin edəcək. Kursu tamamlamaq çox vacibdir, əks halda infeksiya qayıda bilər.
Antifunqal (Göbələk əleyhinə) dərmanlar: Vaginal kandidoz aşkar edilərsə, şamlar və ya həblər istifadə olunur.
Ağrıkəsicilər: Yanma hissini azaltmaq üçün fenazopiridin kimi sidik yollarını keyidən xüsusi dərmanlar verilə bilər (qeyd: bu dərman sidiyin rəngini narıncıya boyaya bilər).
2. Evdə qulluq və həyat tərzi dəyişiklikləri
Tibbi müalicəni dəstəkləmək üçün evdə edə biləcəyiniz addımlar:
Bol Su İçmək: Su, sidik yollarındakı bakteriyaları yuyub aparmağa kömək edir və sidiyin konsentrasiyasını azaldaraq qıcıqlanmanı yüngülləşdirir.
Qıcıqlandırıcılardan Uzaq Durmaq: Kofe, alkoqol, ədviyyatlı yeməklər və sitrus meyvələri müalicə müddətində məhdudlaşdırılmalıdır.
İstilik Tətbiqi: Qarın nahiyəsinə (sidik kisəsi üzərinə) ilıq (qaynar yox!) isitqac qoymaq ağrını azalda bilər.
Nə zaman həkimə müraciət etməli?
Bəzən yüngül yanma hissi bol su içməklə keçə bilər, lakin aşağıdakı əlamətləri müşahidə edirsinizsə, dərhal həkimə müraciət edin:
Sidikdə qan görülməsi.
Yüksək hərarət (38°C və yuxarı) və titrəmə.
Şiddətli bel və ya böyrək ağrısı.
Cinsiyyət orqanlarından qeyri-adi axıntının gəlməsi.
Hamiləlik zamanı yanma hissi.
Sidikdə yanmanın qarşısını almaq
“Müalicədən daha yaxşısı profilaktikadır” prinsipi burada da keçərlidir.
Gigiyenaya riayət edin: Tualetdən sonra təmizliyi öndən arxaya doğru etmək (qadınlar üçün), bakteriyaların anal bölgədən sidik yoluna keçməsinin qarşısını alır.
Bol maye qəbul edin: Gün ərzində 1.5-2 litr su içmək sidik yollarını təmiz saxlayır.
Sidiyi saxlamayın: Tualet ehtiyacı yarandıqda gecikdirmədən gedin. Sidiyin kisədə çox qalması bakteriyaların çoxalmasına şərait yaradır.
Pambıq alt paltarı geyinin: Sintetik materiallar nəmi saxlayır və bakteriyaların inkişafı üçün mühit yaradır. Pambıq isə dərinin nəfəs almasına imkan verir.
Cinsi əlaqədən sonra sidiyə gedin: Bu, əlaqə zamanı kanala daxil ola biləcək bakteriyaları xaric etməyə kömək edir.
Tez-tez verilən suallar
1. Sidik yanması zamanı evdə nə edə bilərəm?
İlk növbədə su qəbulunu artırın. Bu, sidiyin durulaşmasına və qıcıqlanmanın azalmasına kömək edir. Zoğal şirəsi və ya ekstraktı bəzi hallarda yüngül sistit əlamətlərini azaltmağa kömək edə bilər, lakin bu, həkim müalicəsini əvəz etmir. İsti vanna qəbulu da əzələləri boşaldaraq rahatlıq verə bilər (lakin kəskin infeksiyada həkimlə məsləhətləşin).
2. Sidik yollarının infeksiyası öz-özünə keçib gedərmi?
Çox nadir hallarda yüngül infeksiyalar immun sistemi tərəfindən dəf edilə bilər. Lakin əksər hallarda, xüsusilə bakterial infeksiyalarda, antibiotik müalicəsi olmadan xəstəlik xroniki hala keçə və ya böyrəklərə yayıla bilər. Riskləri nəzərə alaraq, mütləq həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur.
3. Niyə hamiləlik zamanı sidikdə yanma olur?
Hamiləlik dövründə böyüyən uşaqlıq sidik kisəsinə təzyiq edir və sidiyin tam boşalmasına mane olur. Həmçinin hormonal dəyişikliklər sidik yollarının əzələ tonusunu dəyişir. Bu amillər hamilə qadınları sidik yolu infeksiyalarına qarşı daha həssas edir. Hamiləlikdə bu simptom laqeyd qalınmamalıdır, çünki infeksiya dölə zərər verə bilər.
4. Böyrək daşı sidik yanmasına səbəb ola bilərmi?
Bəli, Böyrək daşları böyrəkdən çıxıb sidik axarına və oradan sidik kisəsinə düşdükdə, onlar sidik yollarının divarını cızır və iltihab yaradır. Bu zaman sidik ifrazı çox ağrılı olur, yanma hiss edilir və tez-tez sidikdə qan müşahidə olunur.
5. Cinsi əlaqədən sonra yaranan yanma hissi nəyin əlamətidir?
Bu, “bal ayı sistiti” adlanan vəziyyət ola bilər. Cinsi aktivlik zamanı bakteriyalar sidik kanalına itələnə bilər. Həmçinin, vaginal quruluq və ya sürtünmə nəticəsində yaranan mikrotravmalar da yanmaya səbəb olur. Əgər bu hal mütəmadi təkrarlanırsa, ginekoloq və ya uroloqla məsləhətləşmək lazımdır.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
