Hormonlar bədənimizin “kimyəvi xəbərçiləri”dir. Onlar böyümədən maddələr mübadiləsinə, əhval-ruhiyyədən cinsi funksiyalara qədər hər şeyi tənzimləyir.
Çox vaxt hormonal problemlər deyildikdə ağlımıza ilk olaraq qadınlar gəlsə də, kişilərdə hormonal pozğunluq həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə aşağı salan və geniş yayılmış bir tibbi vəziyyətdir.
Kişi sağlamlığının təməl daşı olan testosteron və digər hormonların balansı pozulduqda, bu, təkcə fiziki deyil, həm də psixoloji fəsadlara yol açır.
Hormonal pozğunluq nədir?
Kişi bədənində əsas rol oynayan hormon testosterondur. Xayalarda istehsal olunan bu hormon əzələ kütləsinin qorunması, sümük sıxlığı, tük örtüyü və reproduktiv sağlamlıq üçün məsuliyyət daşıyır.
Lakin hormon sistemi təkcə testosteronla bitmir; kortizol (stres hormonu), insulin, tiroid hormonları və hətta az miqdarda estrogen də kişi bədəninin düzgün işləməsi üçün vacibdir.
Kişilərdə hormonal pozğunluq, bu hormonların səviyyəsinin normadan çox yüksək və ya çox aşağı olması halıdır. Bu disbalans bədəndəki bir çox sistemin “sinxronizasiyasını” pozur.
Kişilərdə hormonal pozğunluq əlamətləri
Hormonal problemlər çox vaxt tədricən inkişaf etdiyi üçün kişilər bu dəyişiklikləri yaşlanmanın təbii nəticəsi hesab edərək həkimə müraciət etməyi gecikdirirlər.
Lakin aşağıdakı simptomlar bədəninizin sizə verdiyi SOS siqnalları ola bilər:
1. Cinsi funksiyada dəyişikliklər
Ən çox rast gəlinən əlamət libido (cinsi istək) azalmasıdır. Testosteron səviyyəsinin düşməsi erektil disfunksiya (sərtləşmə problemi) və sonsuzluğa səbəb ola bilər.
2. Enerji Çatışmazlığı və Yorğunluq
Kifayət qədər yatmağınıza baxmayara mənən və fiziki olaraq tükənmiş hiss edirsinizsə, bu, aşağı testosteron və ya tiroid problemlərinin göstəricisi ola bilər.
3. Fiziki Görünüşdə Dəyişikliklər
Ginekomastiya: Süd vəzilərinin qeyri-təbii böyüməsi.
Əzələ itkisi: İdman etməyinizə baxmayaraq əzələ kütləsinin azalması.
Yağlanma: Xüsusilə qarın nahiyəsində piy qatının artması.
Saç tökülməsi: Bədən və üz tüklərinin seyrəlməsi.
4. Psixoloji təsirlər
Hormonlar beynin işinə birbaşa təsir edir. Depressiv əhval, əsəbilik, diqqət dağınıqlığı və yaddaş zəifliyi çox vaxt hormonal disbalansla əlaqəlidir.
Niyə baş verir? Hormonal pozğunluğun səbəbləri
Hormonal pozğunluqdan şübhələnirsinizsə, ilk addım Uroloq-Androloq və ya Endokrinoloq qəbulunda olmaqdır.
Diaqnoz necə qoyulur?
Qan analizi: Hormonların (Total testosteron, Sərbəst testosteron, LH, FSH, Prolaktin, TSH) səviyyəsi ölçülür. Analiz adətən səhər saatlarında, hormonların ən yüksək olduğu vaxtda verilməlidir.
Fiziki müayinə: Bədən kütlə indeksi və ikincili cinsi əlamətlər yoxlanılır.
Ultrasəs müayinəsi (USM): Xayaların və ya böyrəküstü vəzilərin vəziyyəti qiymətləndirilir.
Müalicə yolları
Müalicə pozğunluğun növünə görə fərdi qaydada təyin edilir:
Əvəzedici Hormon Terapiyası (TRT): Testosteron çatışmazlığı olan xəstələrə gel, iynə və ya tablet şəklində hormon verilir.
Həyat tərzinin korreksiyası: Düzgün qidalanma, çəki atma və müntəzəm fiziki aktivlik hormon səviyyəsini 20-30% artıra bilər.
Dərman müalicəsi: Əgər səbəb prolaktin yüksəkliyi və ya tiroid problemidirsə, spesifik preparatlar istifadə olunur.
Tez-tez verilən suallar
Kişilərdə hormonal pozğunluq müalicə olunmazsa nə baş verər?
Müalicə olunmayan hormonal disbalans ürək-damar xəstəlikləri, osteoporoz (sümüklərin kövrəkliyi), piylənmə, tip 2 diabet və ağır depressiya riskini artırır. Həmçinin cinsi həyatın tamamilə dayanmasına səbəb ola bilər.
Təbii yollarla testosteron artırmaq mümkündürmü?
Bəli, yüngül pozğunluqlarda mümkündür. Sink və Vitamin D ilə zəngin qidalanmaq, ağır çəkili idman hərəkətləri etmək, stressi idarə etmək və ən azı 7-8 saat keyfiyyətli yatmaq testosteron səviyyəsinə müsbət təsir edir.
Stress kişilərdə hormonal balansı necə pozur?
Xroniki stres zamanı bədən həddindən artıq kortizol ifraz edir. Kortizol və testosteron eyni xammaldan istifadə edir. Bədən “sağ qalma” rejiminə keçdiyi üçün testosteron istehsalını dayandırıb bütün enerjini kortizola yönəldir.
Gənc kişilərdə hormonal pozğunluq ola bilərmi?
Bəli. Gənc yaşlarda bu, adətən genetik amillər, travmalar, steroid istifadəsi (idmançılarda) və ya ağır ekoloji faktorlarla bağlı olur. Erkən diaqnoz gələcəkdə sonsuzluq riskini aradan qaldırır.
Hormon müalicəsi təhlükəlidirmi?
Həkim nəzarəti olmadan istifadə edilən hormonlar təhlükəlidir. Lakin mütəxəssis tərəfindən təyin olunan dozalarda və müntəzəm nəzarətlə (prostat yoxlanışı daxil olmaqla) aparılan müalicə tamamilə təhlükəsiz və effektivdir.
Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tutmur
