Erektil disfunksiya nədir?
Kişi sağlamlığı mövzusunda ən çox rast gəlinən, lakin haqqında danışılması ən çətin hesab edilən mövzulardan biri erektil disfunksiya (sərtləşmə) problemidir.
Tibbi dildə erektil disfunksiya (ED), cinsi əlaqə üçün kifayət edəcək səviyyədə sərtləşmənin əldə edilə bilməməsi və ya bu vəziyyətin davam etdirilməsində yaşanan çətinlik kimi müəyyən edilir.
Bir çox kişi həyatının müəyyən dövrlərində stress, yorğunluq və ya psixoloji gərginlik səbəbindən bu problemlə qarşılaşa bilər.
Lakin bu hal müntəzəm xarakter almağa başlayarsa, bu, həm fiziki bir xəstəliyin xəbərçisi, həm də həyat keyfiyyətinə təsir edən ciddi bir faktor ola bilər.
Müasir tibb göstərir ki, erektil disfunksiya (sərtləşmə) sadəcə bir “yaşlılıq əlaməti” deyil, əksər hallarda müalicə oluna bilən bir tibbi vəziyyətdir.
Erektil disfunksiyanın əsas səbəbləri
Sərtləşmə prosesi bədəndə beyin, hormonlar, emosiyalar, sinirlər, əzələlər və qan damarlarının iştirak etdiyi mürəkkəb bir zəncirdir. Bu zəncirin hər hansı bir halqasında yaranan problem erektil disfunksiyaya yol aça bilər.
1. Fiziki səbəblər
Əksər hallarda (təxminən 80%) erektil disfunksiya fiziki amillərdən qaynaqlanır:
Ürək-damar xəstəlikləri: Damarların daralması (ateroskleroz) penisin qanla təchizatını azaldır.
Şəkərli diabet: Diabet həm sinir uclarına, həm də qan damarlarına zərər verərək sərtləşmə probleminə səbəb olur.
Piylənmə və metabolik sindrom: Artıq çəki hormon balansını pozur və damar sağlamlığına mənfi təsir edir.
Hipertoniya (Yüksək qan təzyiqi): Uzunmüddətli yüksək təzyiq damar divarlarını zədələyir.
Nevroloji xəstəliklər: Dağınıq skleroz (MS), Parkinson və ya onurğa zədələnmələri beyindən gələn siqnalların ötürülməsini çətinləşdirir.
2. Psixoloji səbəblər
Beyin cinsi impulsların başlamasında əsas rol oynayır. Psixoloji amillər fiziki olaraq sağlam olan şəxslərdə belə sərtləşmə probleminə səbəb ola bilər:
Depressiya və həyəcan pozuntusu.
Uğursuzluq qorxusu (performance anxiety).
Münasibətlərdə yaranan münaqişələr və ünsiyyət problemləri.
İş və ya maliyyə problemləri ilə bağlı ağır stress.
Erektil disfunksiya (sərtləşmə) müalicəsi
Erektil disfunksiya (sərtləşmə) artıq çıxılmaz bir yol deyil. Müalicə fərdə və problemin kökünə görə təyin edilir:
Həyat tərzinin dəyişdirilməsi
Bir çox hallarda müalicənin ilk addımı həyat tərzini tənzimləməkdir. Sağlam qidalanma, müntəzəm idman (xüsusilə kardio məşqlər), siqaret və alkoqoldan imtina damar sağlamlığını bərpa edərək sərtləşməni yaxşılaşdıra bilər.
Şok Dalğa Terapiyası (ESWT)
Son illərin ən effektiv üsullarından biridir. Penil bölgəyə tətbiq edilən aşağı intensivlikli səs dalğaları yeni damarların yaranmasını (angiogenez) stimullaşdırır. Bu metod dərmansız və ağrısız olması ilə seçilir.
Dərman müalicəsi
PDE5 inhibitorları (məsələn, Sildenafil, Tadalafil) ən çox bilinən üsuldur. Bu dərmanlar penisin hamar əzələlərini boşaldaraq qan axınını artırır.
Diqqət: Bu dərmanlar yalnız həkim nəzarəti ilə qəbul edilməlidir, çünki ürək xəstəlikləri olan şəxslər üçün risk yarada bilər.
Psixoloji terapiya
Əgər problemin kökündə stress və ya qorxu dayanırsa, cinsi terapevt ilə seanslar möcüzələr yarada bilər.
Səhərlər eraksiyanın olmaması nə deməkdir?
Səhər ereksiyası, bir kişinin yuxu zamanı (xüsusilə REM fazasında) və oyandıqda yaşadığı qeyri-ixtiyari sərtləşmədir.
Bu proses beynin və sinir sisteminin cinsi orqana düzgün siqnallar göndərdiyini və qan dövranının normal işlədiyini göstərir. Səhər ereksiyalarının azalması və ya tamamilə kəsilməsi aşağıdakı mənaları ifadə edə bilər:
1. Fiziki (Orqanik) Problemlərin İşarəsi
Əgər bir şəxs cinsi xəstəlikdən şübhələnirsə və eyni zamanda səhər ereksiyaları da yoxdursa, bu, problemin fiziki kökləri olduğunu göstərir. Bu, adətən damar tıxanması, şəkərli diabet və ya sinir zədələnmələri ilə bağlı ola bilər.
2. Hormonal Disbalans (Aşağı Testosteron)
Testosteron səviyyəsi gecə və səhər saatlarında ən yüksək həddə çatır. Səhər ereksiyasının yoxluğu, bədəndə kişi hormonunun (testosteron) aşağı olması ilə əlaqəli ola bilər. Bu, həmçinin enerji azlığı və əhval-ruhiyyə dəyişikliyi ilə də müşayiət oluna bilər.
3. Yuxu Keyfiyyəti və Stress
Səhər ereksiyaları yuxunun REM (sürətli göz hərəkəti) fazası ilə birbaşa bağlıdır. Əgər yuxu rejiminiz pozulubsa, apnoe (yuxuda nəfəsin kəsilməsi) probleminiz varsa və ya xroniki yuxusuzluqdan əziyyət çəkirsinizsə, beyin bu siqnalları göndərə bilmir.
5. Yaş Faktoru
Yaş artdıqca səhər ereksiyalarının tezliyi azala bilər, lakin onların tamamilə yoxa çıxması “normal yaşlanma” deyil və araşdırılmalıdır.
Vacib Qeyd: Bir neçə gün səhər ereksiyasının olmaması dərhal təşvişə səbəb olmamalıdır (yorğunluq və ya dərman qəbulu buna təsir edə bilər). Lakin bu hal 2-3 aydan çox davam edərsə, mütləq uroloq-androloq müayinəsindən keçmək tövsiyə olunur.
Erektil disfunksiya (sərtləşmə problemi) haqqında tez-tez verilən suallar
1. Cavan yaşda erektil disfunksiya (sərtləşmə) normaldırmı?
Bəli, bu hal hər yaşda baş verə bilər. Gənclərdə adətən psixoloji faktorlar, ağır iş rejimi, siqaret istifadəsi və ya yanlış həyat tərzi əsas rol oynayır. Lakin hər ehtimala qarşı hormon və şəkər yoxlanışı vacibdir.
2. Hansı qidalar sərtləşmə probleminə yaxşı təsir edir?
Xüsusi bir “sehrli qida” olmasa da, Aralıq dənizi pəhrizi (zeytun yağı, tərəvəz, balıq, qoz-fındıq) damar sağlamlığını qoruduğu üçün cinsi funksiyaya müsbət təsir göstərir. Tərkibində sink və L-arginin olan qidalar da faydalıdır.
3. Erektil disfunksiya (sərtləşmə) tamamilə müalicə olunurmu?
Bəli, müasir urologiyada bu problemin həlli var. Səbəb fiziki olsa belə, müvafiq terapiyalar və ya (ehtiyac duyularsa) penil implantlar (protez) vasitəsilə cinsi həyat tamamilə bərpa edilə bilər.
4. Stress sərtləşmə probleminə necə təsir edir?
Stress zamanı bədəndə adrenalin hormonu artır. Adrenalin isə damarların sıxılmasına səbəb olur ki, bu da penisin qanla dolmasına mane olur. Uzunmüddətli stress xroniki sərtləşmə probleminə çevrilə bilər.
5. Şəkər xəstəliyi olanlarda sərtləşmə probleminin müalicəsi mümkündürmü?
Bəli. Şəkər xəstələrində müalicə ilk növbədə qanda şəkərin stabilləşdirilməsi ilə başlayır. Daha sonra damar bərpaedici prosedurlar və ya dərman dəstəyi ilə uğurlu nəticələr əldə edilir.
Məqalə məlumat xarakterlidir. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq uroloq-androloq həkim məsləhətləşin.
