Böyrəklər bədənimizin təbii süzgəcləridir. Onlar qanı təmizləyir, toksinləri kənarlaşdırır və maye balansını tənzimləyir. Lakin müxtəlif səbəblərdən bu həyati orqanlarda iltihablanma baş verə bilər. Tibbi dildə çox vaxt nefrit və ya pielonefrit olaraq adlandırılan bu vəziyyət, vaxtında müalicə edilmədikdə ciddi fəsadlara yol aça bilər.
Böyrək iltihabı əlamətləri barədə məlumatlı olmaq, xəstəliyin erkən mərhələdə aşkar edilməsi və böyrək çatışmazlığı kimi ağır halların qarşısının alınması üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Böyrək iltihabının əsas növləri
Böyrək iltihabı tək bir xəstəlik deyil, müxtəlif formaları olan bir qrup patologiyadır.
Ən geniş yayılmış formaları aşağıdakılardır:
Pielonefrit: Əsasən bakterial infeksiyalar nəticəsində yaranan böyrək ləyəni iltihabıdır.
Qlomerulonefrit: Böyrəklərin süzgəc funksiyasını yerinə yetirən kiçik damar yumaqcıqlarının (qlomerulların) iltihabıdır. Bu, çox vaxt immun sistemi ilə bağlı problemlərdən qaynaqlanır.
İnterstisial Nefrit: Böyrək borucuqları arasındakı toxumanın iltihabıdır, tez-tez dərman allergiyası və ya əlavə təsirləri nəticəsində yaranır.
Böyrək iltihabı əlamətləri
Böyrək iltihabı özünü həm yerli, həm də ümumi bədən simptomları ilə göstərə bilər. Əlamətlərin intensivliyi iltihabın kəskin və ya xroniki olmasından asılıdır.
1. Bel və yan nahiyələrdə ağrılar
Böyrək iltihabının ən xarakterik əlaməti belin aşağı hissəsində, qabırğaların düz altında yaranan küt və ya kəskin ağrılardır. Bu ağrı bəzən qasıq nahiyəsinə də yayıla bilər.
2. Sidik ifrazında dəyişikliklər
Böyrəklər birbaşa sidik sistemi ilə bağlı olduğu üçün hər hansı bir iltihab zamanı sidikdə aşağıdakı dəyişikliklər müşahidə olunur:
Tez-tez sidiyə çıxma istəyi: Xüsusilə gecələr artan sidik ehtiyacı.
Sidik edərkən yanma və ağrı: İnfeksiyanın göstəricisi ola bilər.
Sidiyin rəngində dəyişiklik: Sidiyin bulanıq, tünd çay rəngində və ya qanlı olması.
Köpüklü sidik: Bu, sidiklə zülal itirilməsinin (proteinuriya) əlamətidir.
3. Yüksək qızdırma və titrəmə
Kəskin pielonefrit zamanı xəstədə birdən-birə yüksələn qızdırma (38-39°C) və buna müşayiət edən titrəmə, üşütmə halları baş verir. Bu, bədənin infeksiyaya qarşı verdiyi aktiv reaksiyadır.
4. Ödemlər (Şişkinliklər)
Böyrəklər mayeni süzə bilmədikdə, bədəndə su toplanır. Bu, əsasən göz qapaqlarında, üz nahiyəsində, ayaq biləklərində və əllərdə şişkinlik kimi özünü büruzə verir.
5. Yüksək Qan Təzyiqi
Böyrəklər qan təzyiqini tənzimləyən hormonlar istehsal edir. İltihab zamanı bu mexanizm pozulur və arterial təzyiq yüksəlir. Əgər səbəbsiz yerə təzyiqiniz qalxırsa, bu, gizli böyrək iltihabının əlaməti ola bilər.
6. Ümumi Zəiflik və İştahasızlıq
Qanda toksinlərin toplanması (uremiya) nəticəsində xəstə özünü daimi yorğun hiss edir, ürəkbulanma və bəzən qusma halları yaşanır.
Böyrək iltihabına səbəb olan faktorlar
Böyrək iltihabının yaranma mexanizmini anlamaq üçün risk faktorlarını bilmək vacibdir:
Bakterial İnfeksiyalar: Sidik yolu infeksiyalarının (sistit) yuxarı qalxaraq böyrəklərə çatması.
Zəifləmiş İmmun Sistemi: Şəkərli diabet, xroniki xəstəliklər bədəni infeksiyalara qarşı müdafiəsiz qoyur.
Dərmanların Yan Təsiri: Uzun müddət və nəzarətsiz ağrıkəsici (QSİƏP) istifadəsi böyrək toxumasını zədələyə bilər.
Genetik Meyllilik: Bəzi ailələrdə qlomerulonefritə daha çox rast gəlinir.
Toksinlər və Ağır Metallar: Kimyəvi maddələrlə uzunmüddətli təmas.
Diaqnostika: Həkim nəyi yoxlayacaq?
Əgər sizdə böyrək iltihabı əlamətləri müşahidə olunursa, vaxt itirmədən uroloq və ya nefroloqa müraciət etməlisiniz. Müayinə prosesi adətən aşağıdakıları əhatə edir:
Sidik Analizi: Leykositlərin, eritrositlərin və zülalın yoxlanılması.
Qan Analizi: Kreatinin və sidik cövhəri (mochevina) səviyyəsinin ölçülməsi (böyrək funksiyasını göstərir).
USM (Ultrasəs Müayinəsi): Böyrəklərin ölçüsü, toxuma quruluşu və daş olub-olmaması yoxlanılır.
KT və ya MRT: Daha mürəkkəb hallarda struktur dəyişikliklərini görmək üçün istifadə olunur.
Böyrək Biopsiyası: Lazım gələrsə, iltihabın dəqiq növünü təyin etmək üçün kiçik toxuma nümunəsi götürülür.
Böyrək iltihabı müalicə üsulları
Müalicə planı iltihabın növündən asılı olaraq fərdiləşdirilir:
Antibiotik Terapiyası: Bakterial infeksiyalar zamanı mütləqdir. Kursu yarımçıq qoymaq infeksiyanın xroniki hala keçməsinə səbəb ola bilər.
İltihabəleyhinə Dərmanlar: Ağrını və şişkinliyi azaltmaq üçün.
Pəhriz: Duz, zülal və maye qəbulunun tənzimlənməsi böyrəklərin yükünü azaldır.
İmmunosupressorlar: İmmun sisteminin öz toxumasına hücum etdiyi hallarda (qlomerulonefrit) istifadə olunur.
Tez-tez verilən suallar
1. Böyrək iltihabı müalicə olunmazsa nə olar?
Müalicə olunmayan böyrək iltihabı böyrək toxumasının çapıqlaşmasına (skleroz), bu isə zamanla xroniki böyrək çatışmazlığına səbəb ola bilər. Belə halda böyrəklər funksiyasını itirir və dializ və ya böyrək köçürülməsi tələb olunur.
2. Hansı qidalar böyrək iltihabı zamanı zərərlidir?
İltihab zamanı xüsusilə duzlu, hisə verilmiş, acı və ədviyyatlı qidalardan uzaq durmaq lazımdır. Həmçinin, qazlı içkilər və alkoqol böyrəklərin yükünü kəskin artırır.
3. Soyuqdəymə böyrək iltihabına səbəb ola bilərmi?
Bəli, xalq arasında “böyrəkləri soyuqlatmaq” deyilən vəziyyət çox vaxt immunitetin düşməsi nəticəsində mövcud bakteriyaların aktivləşməsidir. Ayaqların və bel nahiyəsinin soyuqdan qorunması vacibdir.
4. Uşaqlarda böyrək iltihabı əlamətləri necə olur?
Uşaqlarda simptomlar daha qeyri-müəyyən ola bilər. Səbəbsiz qızdırma, iştahasızlıq, sidik rənginin dəyişməsi və ya sidik qaçırma (əvvəllər yox idisə) valideynlər üçün xəbərdarlıq siqnalı olmalıdır.
5. Böyrək iltihabı ilə bel ağrısını necə fərqləndirmək olar?
Əzələ ağrısı adətən hərəkət etdikdə və ya əyiləndə artır. Böyrək iltihabı əlamətləri isə hərəkətdən asılı olmayaraq davam edən küt ağrı, temperaturun yüksəlməsi və sidik ifrazındakı problemlərlə müşayiət olunur.
Xatırlatma: Bu məqalə informativ xarakter daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz.
